Współpraca reklamowa to relacja, w której twórca otrzymuje korzyść materialną – pieniądze, produkt, usługę, zniżkę, voucher lub prowizję – w zamian za promocję marki, produktu albo usługi. Taka publikacja jest reklamą i powinna być jasno oznaczona. Zgodnie z rekomendacjami Prezesa UOKiK samo otrzymanie korzyści może wystarczyć do powstania obowiązku oznaczenia, nawet gdy reklamodawca nie ingerował w treść materiału.
Czym jest współpraca reklamowa?
Współpraca reklamowa polega na wymianie świadczeń między reklamodawcą a twórcą, influencerem, agencją lub innym partnerem. Marka zyskuje promocję, a druga strona otrzymuje wynagrodzenie albo inną korzyść. W mediach społecznościowych najczęściej chodzi o post, film, relację, podcast, transmisję lub recenzję produktu.
Korzyść materialna nie musi mieć formy przelewu. Może nią być także produkt zatrzymany przez twórcę, bezpłatna usługa, zniżka, udział w wydarzeniu połączony z pokryciem podróży i noclegu, kod rabatowy generujący prowizję albo link afiliacyjny. Barter również jest współpracą reklamową, jeśli produkt lub usługa stanowi wynagrodzenie za publikację.
Znaczenie ma przejrzystość przekazu. Odbiorca powinien od razu wiedzieć, czy ogląda niezależną opinię, czy materiał o charakterze handlowym. Ukrycie tego faktu może zostać uznane za kryptoreklamę.
Dlaczego oznaczanie reklam jest obowiązkowe?
Rekomendacje Prezesa UOKiK dotyczące oznaczania treści reklamowych przez influencerów zostały opublikowane w 2022 roku. Odwołują się między innymi do zasad ochrony konsumentów i przepisów ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Reklama nie może sprawiać wrażenia neutralnej informacji, jeżeli twórca otrzymał za jej publikację korzyść.
Obowiązek dotyczy nie tylko influencera. Za sposób przygotowania i rozpowszechniania przekazu mogą odpowiadać również reklamodawca oraz agencja. Umowa, brief, wiadomości e-mail czy ustalenia na komunikatorze powinny określać sposób oznaczenia oraz procedurę weryfikacji materiału przed publikacją.
Oznaczenie powinno być widoczne dla odbiorcy przed podjęciem decyzji zakupowej, a nie dopiero po rozwinięciu opisu lub odszukaniu informacji w dodatkowej zakładce.
Za naruszenia mogą grozić kary sięgające 10% obrotu przedsiębiorcy. UOKiK może także nakazać zaniechanie praktyki, usunięcie jej skutków, publikację oświadczenia lub decyzji. Niezależnie od postępowania Urzędu konsumenci i konkurencyjni przedsiębiorcy mogą dochodzić własnych roszczeń.
Jak poprawnie oznaczyć współpracę reklamową?
UOKiK rekomenduje oznaczanie dwupoziomowe. Pierwszy poziom to funkcja udostępniona przez platformę, na przykład etykieta „Płatna współpraca” lub „Post sponsorowany”. Drugi poziom to własne, słowne oznaczenie umieszczone w opisie, na zdjęciu, w napisach albo w nagraniu.
Własny komunikat powinien znajdować się na początku treści, być napisany po polsku i jasno wskazywać reklamowy charakter publikacji oraz promowaną markę. W filmie lub podcaście informację należy przekazać na początku albo bezpośrednio przed sponsorowanym fragmentem. Na urządzeniu mobilnym oznaczenie nie może znikać po kliknięciu „więcej”.
Przykłady oznaczeń, które jasno informują o charakterze materiału:
- Reklama marki XYZ
- Płatna współpraca z marką XYZ
- Materiał reklamowy – marka XYZ
- Post sponsorowany przez markę XYZ
- Autopromocja – przy reklamowaniu własnych produktów lub usług
Poniższe zestawienie pokazuje, jak poszczególne modele współpracy wpływają na obowiązek oznaczenia:
| Typ współpracy | Korzyść twórcy | Wymóg oznaczenia |
|---|---|---|
| Barter | Produkt lub usługa otrzymana w zamian za promocję | Tak, jako reklama z nazwą marki |
| Płatna współpraca | Wynagrodzenie pieniężne za publikację | Tak, jako reklama z nazwą marki |
| Afiliacja | Prowizja od sprzedaży przez link lub kod | Tak, jako reklama z nazwą marki |
| Paczka PR | Prezent bez zlecenia publikacji i bez wpływu na treść | Pierwszy prezent zwykle wymaga informacji o podarunku, kolejne mogą wymagać oznaczenia reklamy |
Nie wystarczy samo oznaczenie profilu marki, wzmianka o wysłaniu produktu ani niejednoznaczne słowo „współpraca”. Unikaj też skrótów i obcojęzycznych określeń, które mogą nie być zrozumiałe dla odbiorcy:
- #ad, #promo, #spons, #rek – skróty mogą być nieczytelne
- #advertisement, #commercial, #collaboration – obce określenia na polskojęzycznym profilu
- #współpraca – nie wskazuje jasno na komercyjny charakter treści
- mały napis zlewający się z tłem lub umieszczony na krawędzi obrazu
- informacja widoczna dopiero po rozwinięciu opisu albo przejściu do innej zakładki
Samo narzędzie platformy może nie wystarczyć, dlatego warto stosować oba poziomy oznaczenia. Etykieta może być niewidoczna w określonym formacie, zmienić położenie po aktualizacji aplikacji albo zlać się z tłem materiału.
Kiedy nie trzeba oznaczać reklamy?
Nie każda publikacja dotycząca produktu jest reklamą. Jeżeli twórca nie otrzymał korzyści materialnej, nikt nie zlecił mu publikacji i nikt nie wpływał na treść, niezależna opinia zwykle nie wymaga oznaczenia reklamowego.
W niektórych sytuacjach trzeba jednak poinformować odbiorców o okolicznościach powstania materiału. Dotyczy to między innymi bezpłatnego zaproszenia lub produktu przekazanego wyłącznie do testów.
- Twórca może opisać produkt kupiony samodzielnie bez oznaczenia reklamy, jeśli opinia jest niezależna i nieopłacona.
- Przy bezpłatnym bilecie na wydarzenie wystarczy wskazać, że materiał powstał dzięki zaproszeniu, o ile organizator nie zlecił publikacji.
- Przy produkcie udostępnionym na czas testów należy poinformować, od kogo pochodzi i że podlega zwrotowi.
- Przy produkcie niezwracalnym, na przykład kluczu do gry przypisanym do konta, trzeba jasno wskazać, że został otrzymany bezpłatnie.
- Nieodpłatna promocja akcji charytatywnej lub społecznej nie wymaga oznaczenia, jeśli twórca nie otrzymuje za nią korzyści.
Warunkiem pozostaje brak wpływu marki na treść. Jeżeli firma zatwierdza materiał, określa przekaz albo płaci za publikację, należy wrócić do zasad oznaczania reklamy.
Co z powtarzającymi się paczkami PR?
Pierwszy prezent od marki może nie być reklamą, gdy nie towarzyszy mu zlecenie, wynagrodzenie ani oczekiwanie publikacji. Twórca powinien wtedy poinformować odbiorców, że produkt otrzymał w prezencie.
Inaczej może wyglądać sytuacja przy regularnych przesyłkach. Wielokrotne paczki od tej samej marki, wysyłane na przykład przy kolejnych premierach, mogą tworzyć relację opartą na wzajemności. Marka dostarcza produkty, licząc na ekspozycję, a twórca otrzymuje kolejne korzyści. W takim przypadku UOKiK wskazuje na potrzebę oznaczania publikacji jako materiałów reklamowych.
Jak przygotować kampanię zgodną z zasadami?
Najprostszy proces obejmuje kilka etapów:
- Brief – określ markę, produkt, format publikacji, termin oraz sposób oznaczenia.
- Umowa – zapisz zakres świadczeń, wynagrodzenie, zasady akceptacji i odpowiedzialność za błędne oznaczenie.
- Przygotowanie materiału – twórca powinien zachować własny styl, ale uwzględnić uzgodnione informacje reklamowe.
- Oznaczenie – dodaj etykietę platformy oraz widoczny komunikat własny z nazwą marki.
- Kontrola i publikacja – sprawdź materiał na telefonie i komputerze, zanim stanie się publiczny.
Przed publikacją sprawdź następujące elementy:
- Czy odbiorca od razu widzi, że materiał ma charakter reklamowy?
- Czy oznaczenie znajduje się na początku opisu, filmu lub nagrania?
- Czy komunikat zawiera nazwę promowanej marki?
- Czy użyto funkcji oznaczania dostępnej na danej platformie?
- Czy tekst ma odpowiedni rozmiar, kontrast i pozostaje widoczny na różnych urządzeniach?
Przy nietypowych świadczeniach, złożonej umowie albo produktach objętych dodatkowymi ograniczeniami reklamowymi warto skonsultować materiał z prawnikiem. Dotyczy to między innymi alkoholu, leków, suplementów, usług finansowych i gier hazardowych.
Najbezpieczniejsza zasada jest prosta: jeśli twórca otrzymał korzyść za przekaz dotyczący marki, należy wyraźnie oznaczyć reklamę i wskazać reklamodawcę. Przejrzyste oznaczenie chroni odbiorców, twórcę, agencję oraz markę przed zarzutem kryptoreklamy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Przy ocenie konkretnej kampanii lub umowy skonsultuj się z prawnikiem.



