Oszukani przez Fortum – co robić i gdzie szukać pomocy?

Jeśli akwizytor Fortum wprowadził Cię w błąd przy podpisywaniu umowy na prąd lub gaz, możesz złożyć odstąpienie najpóźniej w ciągu 14 dni od zawarcia umowy poza lokalem. W przypadku spóźnienia pozostaje skarga do UOKiK, powiadomienie miejskiego rzecznika konsumentów albo skorzystanie z rekompensaty 49 zł dla poszkodowanych, którzy zgłosili sprawę z umów zawartych między 1 listopada 2016 r. a 14 czerwca 2021 r. Poniżej wyjaśniamy, jak rozpoznać takie praktyki i gdzie szukać konkretnej pomocy.

Jak działają akwizytorzy podszywający się pod sprzedawców energii?

Wiele skarg na firmę Fortum dotyczy przedstawicieli, którzy pukają do mieszkań i podają się za pracowników dotychczasowego dostawcy, najczęściej Tauronu, PGNiG albo Energi, rzadziej Enei. Taki akwizytor prosi o pokazanie ostatniej faktury, wypytuje o taryfę i od razu przelicza rzekome oszczędności. W praktyce po podpisaniu dokumentów klient nieświadomie zrywa dotychczasowy kontrakt i zawiera nową umowę z zupełnie innym sprzedawcą.

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów potwierdził, że spółka Fortum Marketing and Sales Polska z Gdańska, dawniej Duon Marketing and Trading, dopuszczała się takich działań. Do urzędu trafiały zgłoszenia o podszywaniu się pod dotychczasowego sprzedawcę prądu i gazu, obiecywaniu rabatu 20% oraz gwarancji niezmienności ceny przez 4 lata, a także o zatajaniu opłaty handlowej.

Jak wygląda typowe podszywanie się pod Tauron lub PGNiG?

Świeży przykład to sytuacja z Częstochowy, gdzie młody mężczyzna twierdził, że reprezentuje Tauron i obiecuje seniorom niższe rachunki. Po sprawdzeniu identyfikatora okazywało się, że chodzi o zupełnie inną firmę. Podobne historie powtarzały się w Szczecinie, Bieruniu, Lublinie oraz na ul. Słowackiego 8. Akwizytorzy powołują się na rzekomą zmianę nazwy PGNiG albo obowiązkową rotację sprzedawcy, co nie ma potwierdzenia w przepisach prawa energetycznego.

Jak odróżnić prawdziwego pracownika od naciągacza?

Przede wszystkim Tauron, PGNiG i Energa SA nie podpisują umów sprzedaży energii w domach klientów. Osoba, która pojawia się bez zapowiedzi i naciska na szybki podpis, niemal na pewno reprezentuje zewnętrzną firmę akwizycyjną. W razie wątpliwości warto zadzwonić do dotychczasowego dostawcy i potwierdzić, czy taka wizyta była umówiona.

Jakie nieuczciwe chwyty pojawiają się najczęściej?

Nieuczciwi przedstawiciele często twierdzą, że mają nową, tańszą taryfę G11 albo że dotychczasowa oferta wygasa. Po podpisaniu potrafią zataić, że poza opłatą handlową 5,29 zł brutto obowiązuje też obligatoryjny pakiet usług dodatkowych za 21,99 zł. Dodatkowo promocja na 12 miesięcy bywa ograniczona limitem zużycia 2000 kWh, po przekroczeniu którego rachunki rosną.

Co robić bezpośrednio po podpisaniu podejrzanej umowy?

Najważniejsza informacja dotyczy terminu. Konsument, który zawarł umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, ma 14 dni na odstąpienie od umowy bez podawania przyczyny. To uprawnienie wynika z przepisów konsumenckich, ale wielu akwizytorów celowo o nim nie informuje. Jeśli dokumenty trafiły do Ciebie pocztą, termin liczy się od ich doręczenia, a nie od samego spotkania.

Gdy minie 14 dni, ścieżka jest trudniejsza, ale nie zamknięta. Można złożyć oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli pod wpływem błędu. W sprawach z Fortum takie pisma bywały odrzucane, dlatego równolegle warto skontaktować się z miejskim rzecznikiem konsumentów lub organizacją konsumencką. Nie należy też od razu płacić wezwania do zapłaty, jeśli nie mamy egzemplarza umowy ani potwierdzenia, że faktycznie doszło do zmiany sprzedawcy.

W relacjach poszkodowanych pojawiają się kary za wcześniejsze zerwanie umowy: 480 zł, 500 zł, 630 zł, 800 zł, a nawet 1000 zł. Fortum potrafiło też naliczyć rachunki 1800 zł i 2800 zł po zmianie sprzedawcy, mimo że wcześniej klient płacił znacznie mniej. Dodatkowo doszło do wycieku danych klientów, a w wiadomościach zawiadamiających o wycieku pomyłkowo wysyłano dane innych ofiar, w tym numery PESEL i dowody osobiste.

Konsument, który zawarł umowę poza lokalem, ma 14 dni na odstąpienie, a Fortum Marketing and Sales Polska wielokrotnie nie informowało o tym prawie.

Gdzie szukać pomocy i do kogo składać skargi?

Podstawowe instytucje to UOKiK, Urząd Regulacji Energetyki, miejski rzecznik konsumentów oraz policja. Do UOKiK można zgłosić naruszenie zbiorowych interesów konsumentów, a do URE kwestie związane z taryfami i sprzedawcami energii. Zawiadomienie na policję ma sens, gdy akwizytor podaje się za inną firmę albo wyłudza dane osobowe.

Jak zgłosić sprawę do UOKiK?

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadził postępowanie wobec Fortum Marketing and Sales Polska. Prezes Tomasz Chróstny wskazał, że firma zaprzestała zawierania umów w domach ponad rok temu i zaproponowała rekompensaty. Mimo to skargi dalej pomagają udokumentować skalę problemu i wywrzeć presję na przedsiębiorcę.

Gdzie uzyskać bezpłatną pomoc prawną?

W każdej większej gminie działa miejski lub powiatowy rzecznik konsumentów. Pomaga bezpłatnie sporządzić pismo i wyjaśnić, czy umowa może zostać unieważniona. W sprawach z osobami starszymi często angażuje się też policja. W relacji z Częstochowy akwizytor opuścił blok dopiero po interwencji funkcjonariuszy.

Jakie odszkodowania i decyzje zapadły wobec Fortum?

Prezes UOKiK wydał decyzję zobowiązującą wobec Fortum Marketing and Sales Polska. Każdy poszkodowany konsument, który złożył skargę nie później niż rok po zawarciu umowy poza lokalem z datą między 1 listopada 2016 r. a 14 czerwca 2021 r., ma otrzymać 49 zł rekompensaty. To niezależne od umorzenia lub zwrotu opłat za rozwiązanie umowy przed terminem.

Osoby, które skarżyły się na wprowadzenie w błąd co do promocji, mogą liczyć na korektę rozliczeń z uwzględnieniem obiecywanego rabatu 20% za cały okres promocyjny. Firma ma 6 miesięcy od uprawomocnienia się decyzji na wykonanie zobowiązań. Warto też pamiętać, że spółka Polski Prąd i Gaz, powiązana z podobnymi zarzutami, została ukarana grzywną 10 mln zł.

W tle istnieje też ważna zmiana przepisów. Prezydent Andrzej Duda podpisał nowelizację prawa energetycznego, która wprowadza zakaz zawierania umów dotyczących energii, gazu i ciepła poza lokalem przedsiębiorstwa. Zakaz wszedł w życie 14 dni po opublikowaniu nowelizacji w Dzienniku Ustaw. To oznacza, że w 2026 roku akwizycja w domach jest zakazana.

Rekompensata 49 zł przysługuje osobom, które złożyły skargę w UOKiK do roku od umowy zawartej między 1 listopada 2016 r. a 14 czerwca 2021 r.

Jak chronić seniorów i domowników przed oszustwem „na sprzedawcę prądu”?

Oszuści najczęściej celują w osoby starsze, samotne lub mające mniejszą orientację w dokumentach. Dlatego warto wyjaśnić bliskim, że żaden operator nie powinien żądać okazania faktur ani dowodu osobistego w domu. Dobrze też umówić się, że każdą nieoczekiwaną wizytę trzeba skonsultować z kimś z rodziny.

Jak zachować się podczas wizyty akwizytora?

W razie kontaktu z nieznajomym przedstawicielem należy stosować zasadę ograniczonego zaufania. Nie wpuszczać obcej osoby do mieszkania, nie podawać numerów umów, nie pokazywać dokumentów i nie podpisywać tak zwanych list obecności. Można poprosić o identyfikator, a dane zweryfikować telefonicznie w firmie, którą dana osoba rzekomo reprezentuje.

W sytuacjach wątpliwych zawsze można zadzwonić na numer 112 lub 997. Interwencja policji bywa skuteczna, zwłaszcza gdy akwizytor podaje się za pracownika Tauronu czy PGNiG, a w rzeczywistości reprezentuje zewnętrznego sprzedawcę.

Czego nie robić przy akwizytorze?

Pomocne może być wywieszenie w domu krótkiej instrukcji dla seniorów:

• nie pokazujemy faktur za prąd, gaz ani telefon,
• nie podajemy numeru PESEL ani dowodu osobistego,
• nie podpisujemy żadnych dokumentów, nawet listy obecności,
• zawsze dzwonimy do kogoś z rodziny i prosimy o wsparcie.

Jak ocenić nierealne obietnice cenowe?

Oferta 50 groszy za kWh przy stawce rynkowej około 1 zł/kWh brzmi atrakcyjnie, ale rzadko ma pokrycie w realnych warunkach. Również obietnica oszczędności 500 zł rocznie w taryfie G11 dla mieszkania 60 m² często wiąże się z limitami zużycia albo dodatkowymi opłatami. Jeśli ktoś mówi o gwarancji ceny przez 4 lata, trzeba dopytać, ile wynosi opłata handlowa, jaki jest limit kWh i czy dochodzi obligatoryjny pakiet usług.