Sitodruk to technika szablonowa, w której farba jest przeciskana przez wybrane oczka siatki bezpośrednio na odzież, papier, tworzywo lub inną powierzchnię. Sito działa jak matryca, a rakiel rozprowadza farbę i przepycha ją tylko w miejscach tworzących wzór. Dzięki temu nadruk ma intensywne kolory, wyraźne krycie i wysoką trwałość.

Jak działa sitodruk?

Podstawą procesu jest prostokątna rama z naciągniętą, bardzo drobną siatką. Najpierw na jej powierzchni tworzy się szablon. Część oczek zostaje zamknięta, a pozostałe pozostają drożne. Gdy na sito trafi farba, rakiel przesuwa się po jego powierzchni i wyciska ją przez otwarte oczka na znajdujący się pod spodem materiał.

Można wyobrazić to sobie jak użycie precyzyjnego szablonu. Farba nie rozlewa się po całej powierzchni, lecz przechodzi wyłącznie przez miejsca przewidziane w projekcie. Właśnie dlatego nazwa tej metody odnosi się do sita. W praktyce sitodruk stosuje się między innymi do znakowania odzieży, toreb, papieru, tworzyw sztucznych, metalu i szkła.

Jak wygląda proces sitodruku krok po kroku?

Gotowy nadruk powstaje w kilku etapach. Najwięcej pracy wymaga przygotowanie matrycy, czyli sita z odwzorowanym wzorem:

  1. Przygotowanie projektu i separacja kolorów – grafikę przygotowuje się w formie pozwalającej rozdzielić poszczególne kolory. Każda warstwa kolorystyczna musi zostać zapisana osobno. Przy projekcie wielobarwnym oznacza to przygotowanie kilku klisz, czyli przezroczystych materiałów z odpowiednimi fragmentami wzoru.
  2. Nałożenie emulsji światłoczułej – siatkę pokrywa się równą warstwą emulsji, która reaguje na światło. Następnie na sicie układa się kliszę i całość trafia do naświetlarki. Oświetlone fragmenty emulsji twardnieją, natomiast obszary zasłonięte czarnymi elementami projektu pozostają miękkie.
  3. Mycie i suszenie matrycy – po naświetlaniu sito jest płukane. Nieutwardzona emulsja zostaje wypłukana, odsłaniając oczka siatki odpowiadające wzorowi. W tych miejscach farba będzie mogła przejść na materiał. Po umyciu matrycę suszy się, a drobne, niepożądane otwory można zakleić.
  4. Drukowanie na karuzeli – przygotowane sito mocuje się na stanowisku drukarskim, często na jednym z ramion karuzeli. Pod nim układa się produkt, na przykład koszulkę. Drukarz nakłada farbę na górną część sita, a następnie przesuwa rakiel. Jego gumowa lub poliuretanowa krawędź dociska farbę i przesuwa ją po siatce. Pod naciskiem farba przechodzi przez otwarte oczka i zostaje na materiale dokładnie w miejscach tworzących grafikę.
  5. Suszenie i utrwalanie – po naniesieniu nadruku produkt przechodzi przez etap wstępnego podsuszania, na przykład przy użyciu urządzenia typu flash, a następnie trafia do tunelu suszącego. Temperatura i czas zależą od rodzaju materiału oraz użytej farby. Po utrwaleniu nadruk jest gotowy do dalszej obróbki.

Przy druku wielokolorowym materiał przechodzi przez kolejne stacje karuzeli. Na każdej z nich nakładana jest inna warstwa. Po precyzyjnym ustawieniu wszystkich sit kolory łączą się w jeden obraz. To właśnie dlatego wielobarwny sitodruk jest sumą kilku osobnych przejść farby, a nie jednym procesem wykonywanym za pomocą pojedynczej matrycy.

Jakie elementy są potrzebne do sitodruku?

Każdy element stanowiska odpowiada za inną część procesu. Najważniejsze są:

  • Sito – rama z naciągniętą siatką, która przenosi przygotowany wzór.
  • Rakiel – narzędzie przesuwające farbę po sicie i przeciskające ją przez otwarte oczka.
  • Emulsja światłoczuła – powłoka tworząca blokadę dla farby w miejscach, które nie należą do projektu.
  • Karuzela – urządzenie z kilkoma ramionami, ułatwiające drukowanie kolejnych kolorów.
  • Tunel suszący – urządzenie utrwalające nadruk po jego naniesieniu.

W zależności od podłoża i oczekiwanego efektu stosuje się różne farby. W znakowaniu odzieży często wykorzystuje się farby plastizolowe, które zapewniają mocne krycie i intensywne kolory. Dostępne są także farby wodne oraz preparaty dające efekty specjalne, na przykład brokatowe lub wypukłe.

Dlaczego jeden kolor wymaga osobnego sita?

W sitodruku każda warstwa kolorystyczna jest oddzielną matrycą. Jeśli projekt zawiera biel, czerwień i czerń, trzeba przygotować trzy sita, a następnie nakładać farby w ustalonej kolejności. Dotyczy to także kolorów odwzorowywanych według palety Pantone. Odcień jest przygotowywany jako osobna farba i nanoszony przez przypisane mu sito.

Karuzela pomaga zachować właściwe położenie kolejnych warstw. Produkt pozostaje na swoim miejscu, a ramiona z sitami obracają się nad nim. Dzięki temu następne kolory trafiają dokładnie w wyznaczone obszary, zamiast przesuwać się względem wcześniejszej warstwy.

Przygotowanie matryc, klisz i kolorów zajmuje czas niezależnie od tego, czy drukowana jest jedna sztuka, czy większa partia. Dlatego sitodruk zwykle lepiej sprawdza się przy większych nakładach. Koszt przygotowania rozkłada się wtedy na wiele produktów, a cena pojedynczego nadruku spada. Znaczenie ma także liczba kolorów, ponieważ każdy kolejny odcień oznacza kolejne sito i dodatkowe przejście przez stanowisko.

W sitodruku najważniejszy ruch odbywa się na powierzchni sita: rakiel zbiera i przesuwa farbę, a jego nacisk otwiera jej drogę tylko przez te oczka, które tworzą wzór.

Jak wygląda gotowy nadruk?

Po utrwaleniu farby nadruk jest wyraźny, nasycony i często lekko wyczuwalny pod palcami. Ta charakterystyczna struktura wynika z tego, że farba przechodzi przez oczka siatki i tworzy na powierzchni osobną warstwę. Jej grubość oraz wygląd zależą między innymi od rodzaju farby, podłoża i zastosowanej matrycy.

Od przygotowania emulsji, przez ruch rakla, aż po suszenie końcowe sitodruk pozostaje fizycznym procesem przenoszenia farby przez szablon. Właśnie ta prosta zasada pozwala uzyskać trwałe nadruki o mocnych, intensywnych kolorach.